Η σημαντικότητα και οι προκλήσεις της νιότης

Πρόσφατα βρισκόμουν στον Θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας (ένα κοινωφελές ίδρυμα που σκόπος του είναι να συγκεντρώσει σε μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων τα άπαντα των αρχαίων, βυζαντινών και νεοελλήνων συγγραφέων), και όπως πολύ συχνά, κάποιοι θαυμαστές του Θ.Ε.Γ. ήρθαν να επισκεφτούν τον Αθανάσιο Αναγνωστόπουλο, διευθυντή του ιδρύματος. Συζητώντας με τους συμπαθέστατους κυρίους περί διαφόρων θεμάτων, ο κ. Αναγνωστόπουλος έθιξε ένα θέμα που με απασχολεί πολύ συχνά: ο άνθρωπος όσο μεγαλώνει υπό φυσιολογικές συνθήκες γίνεται όλο και πιο σοφός, πράγμα που εκτός όλων των άλλων σημαίνει ότι αποκτά πιο βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης ψυχολογίας και ρίχνει πιο εύκολα νερό στο κρασί του. Επικυρώνοντας πλήρως την άποψη αυτή, θεωρώ ότι όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος είναι σε θέση να αποδεχτεί τον άλλον όπως είναι, με τις διαφορετικές του απόψεις, με τις αποκλίνουσες γι αυτόν συμπεριφορές, τις εμμονές του, τους εγωισμούς του, αποκτά μεγαλύτερη συγχωρητικότητα, αντιλαμβάνεται ότι δεν υπάρχει πλέον λόγος να κρατάει κακίες σε κάποιον ο οποίος δεν ήξερε τι έκανε όταν έπραττε μια αδικία εις βάρος του. Νιώθοντας ότι λόγω πολλών και διαφόρων προβλημάτων της προσωπικής μου ζωής ωρίμασα πριν της ώρας μου, έχω την τύχη τις περισσότερες φορές να βλέπω έτσι τα πράγματα, και βλέποντας τους νέους, τους συνομιλήκους μου 29αρηδες ή τους 20χρονους φοιτητές με τους οποίους συναναστρέφομαι λόγω των σπουδών μου στη Θεολογική σχολή, σκέφτομαι πόσο εύκολα οι περισσότεροι εγκλωβίζονται μέσα στις απόψεις και τα δόγματά τους, πόσο δυσκολεύονται να κάνουν μια συζήτηση, πόσο προσπαθούν να επιβάλλουν με διάφορα μέσα τις απόψεις τους στους άλλους, να γίνονται βασιλικότεροι του βασιλέως, να φανατίζονται βρίζοντας αυτούς που φανατίζονται, να δημιουργούν εντάσεις αρκετές φορές χωρίς λόγο, εν τέλει -κι όχι σπάνια- να γίνονται επαναστάτες χωρίς αιτία. Όλα αυτά είναι ανθρώπινα βέβαια και τα κατανοώ. Το θέμα είναι να ψάξουμε να βρούμε τις αιτίες για τις οποίες οι νέοι γαντζώνονται τόσο πολύ απ τις απόψεις τους και γιατί εξαρτώνται τόσο πολύ απ αυτές, που πολύ συχνά φτάνουν στα άκρα.

   Η απάντηση βέβαια στο ερώτημα αυτό μου φαίνεται αρκετά εύκολη να απαντηθεί, παρ όλο που έχει πολλές πλευρές. Η πιο σημαντική παράμετρος που μπορούμε να φέρουμε στο φως είναι ότι οι νέοι σήμερα, ζώντας σε μια κοινωνία πλήρους σύγχυσης, μηδενικής ή ελάχιστης διαπαιδαγώγησης και ορθής ανατροφής απ τους γονείς, σε ένα καθεστώς μνημονίου, οικονομικής υστερίας και κοινωνικής εξαθλίωσης, με μια Εκκλησία που απώλεσε εδώ και πολύ καιρό την αποστολή της κατά τη γνώμη μου, ο νέος φτάνει στην ενηλικίωση όντας ένα ψυχικό ράκος. Ένα πληγωμένο πλάσμα που μπάζει από παντού, μην έχοντας τα κατάλληλα συναισθηματικά και πνευματικά εφόδια να αντέξει όλες τις αντιξοότητες, όλη την ατέλειωτη χυδαιότητα, τη φαιδρότητα και την ψευτιά της κοινωνίας. Μπαίνει στο πανεπιστήμιο ή στο Α.ΤΕΙ (ο Θεός να το κάνει) αφού οι πανελλήνιες του έχουν κάνει το μυαλό κυμά, και νιώθει σχεδόν σε κάθε περίπτωση μόνος, άδειος, αποξενωμένος απ τον εαυτό του με όσα δραματικά γεγονότα προηγήθηκαν στο σχολείο, στην οικογένεια, στα φροντιστήρια, στους δρόμους, στις καφετέριες. Με όλες τις προδοσίες που φέρει μέσα του τελείως ανεπεξέργαστες και με μια διάχυτη απαισιοδοξία και καταθλιπτική διάθεση που πολύ συχνά τον οδηγεί είτε στα ναρκωτικά, είτε στην προκλητική, αντι-κοινωνική συμπεριφόρα προκειμένου να τον προσέξουν, είτε στον άκρατο δογματισμό σε απόψεις, είτε είναι αυτές καθ αυτές ακραίες ή όχι. Ψάχνοντας ο νέος 18αρης, 25αρης 30αρης να βρει από κάπου να πιαστεί, αφού η άρρωστη κοινωνία φρόντισε να τον βιάσει σε όλα τα επίπεδα και να θερίσει ο,τι ιερό και όσιο είχε, γαντζώνεται από πράγματα, πρόσωπα, ιδέες, ουσίες για να βγάλει και την επόμενη μέρα. Έτσι κατάντησε η ζωή του ανθρώπου και του νέου. Ένας αγώνας επιβίωσης πρώτα απ'όλα συναισθηματικής και ύστερα οικονομικής.

   Ακούγεται πράγματι εντυπωσιακό όταν συνειδητοποιήσει κανείς ότι ακόμα ένας μύθος με τον οποίο πορεύεται η κοινωνία είναι ότι ο νέος είναι πιο ανοιχτόμυαλος και πιο επαναστατικός απ τον μεσήλικα, τον γέρο, τον παππού. Εχω την τύχη και την ευλογία να έρχομαι σε καθημερινή και ουσιαστική επαφή εδώ και πολλά χρόνια με όλες τις ηλικίες. Απ τα 19 μου χρόνια που πήγα στο Ηράκλειο της Κρήτης να σπουδάσω την πρώτη μου σχολή, ήρθα σ'επαφή μ'έναν άνθρωπο που έμελλε να μου αλλάξει τη ζωή. Όντας κάποιες δεκαετίες μεγαλύτερός μου, συζητούσαμε από τότε για πολλά θέματα που επ' ουδενί δεν θα μπορούσα να συζητήσω με τους συνομιλήκους μου. Όντας πλέον στην καλύτερη ηλικία για πολλούς, μπορώ να δω από ασφαλές σημείο την συμπεριφορά τόσο των νέων, όσο και των μεγαλύτερων. Αυτό που βλέπω με πολύ πόνο είναι τους νέους να ζουν τελείως ασυνείδητα τη ζωή τους, να μην μπορούν να κάνουν ειλικρινή διάλογο με τον εαυτό τους, να νομίζουν ότι είναι ανατρεπτικοί κι επαναστάτες την ώρα που γίνονται βαθιά συντηρητικοί και αντιδραστικοί, και απ' την άλλη πλευρά τους μεγαλύτερους που κι αυτοί χάμενοι μέσα στα χρέη τους, στα λάθη του παρελθόντος που είτε τα βλέπουνε και νιώθουν ανήμποροι να τα ξεπεράσουν, είτε εξακολουθούν να κρύβονται πίσω απ το δάχτυλό τους, κάνοντας σαν να μην τρέχει τίποτα, και η ανθρώπινη δυστυχία φαντάζει άπειρη σαν το άπειρο σύμπαν.

   Επίσης όσο μεγαλώνει ο άνθρωπος γερνάει, αρχίζει σταδιακά να χάνει το νεανικό του σφρύγος, τη ρώμη του, την αίσθηση ότι μέχρι τώρα μπορούσε να συνθλίψει την πέτρα με τη δύναμή του, και ότι είναι πολύ δυνατός να ανταπεξέλθει σε όλες τις συνθήκες και τις προκλήσεις που αυτή η δύσκολη ζωή του φέρνει. Όσο μεγαλώνουμε και αισθανόμαστε όλο και πιο επιρρεπής στην ασθένεια, στα γηρατειά και στο θάνατο, αρχίζουν να ξεκλειδώνονται τότε τα αιώνια παιδικά-υπαρξιακά ερωτήματα που για πολλά χρόνια απωθούνταν στο ασυνείδητο όντας βυθισμένοι στην καθημερινότητα, στον αγώνα για την επιβίωση, ζώντας πολλές φορές ασυνείδητα τη ζωή μας και κάνοντας πάρα πολλές ενέργειες των οποίων τα αποτελέσματα συνειδητοποιούμε πολύ αργότερα.

  Προσωπικά δεν ακολούθησα αυτή την πορεία. Από πολύ μικρός για τα σηνήθη δεδομένα, με απασχόλησαν αρκετά τα μεταφυσικά ερωτήματα, όπως τι γίνεται μετά θάνατον, αν έχουμε ξανάρθει εδώ, ποιο είναι το νόημα της ζωής, αν υπάρχουν πνεύματα που μπορούμε να έρθουμε σ'επαφή μαζί τους, πόσες αισθήσεις έχουμε πέραν των γνωστών πέντε κλπ. χωρίς να μου έχει συμβεί ακόμα στα 29 μου χρόνια ένα συγκλονιστικό γεγονός θανάτου συγγενικού μου προσώπου ώστε να με προβληματίσει για το τι απέγινε ο άνθρωπος αυτός, αν τώρα έχει ψυχή ή αν εξαφανίστηκε απ' τον κόσμο.

   Επιστρέφοντας σ'αυτά που είπαμε παραπάνω, ο νέος χάνεται και δυστυχεί κυρίως επειδή δεν έχει ιδανικά, δεν έχει αξίες οι οποίες να έχουν μια επαφή με την πηγή της ζωής, να μην είναι απλές ιδέες που καλμάρουν για λίγο το νου, αλλά κοσμοθεωρίες και αντιλήψεις που έχουν την δυνατόητα να τον βγάλουν απ το βαθύ υπαρξιακό και οντολογικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται. Πάγια θέση μου εδώ και χρόνια είναι ότι οι απόψεις που έχουμε μας επηρεάζουν σε ο,τι κάνουμε. Πρόσφατα γνώρισα μια απ τις πιο μίζερες κοπέλες που έχω γνωρίσει. Απ το καλησπέρα κατάλαβα ότι κάτι δεν πάει καλά. Την άκουγες και την έβλεπες συνέχεια να ασκεί πολύ αυστηρή κριτική πότε στον εαυτό της και πότε στους  άλλους και να βρίζει με τον χειρότερο τρόπο τον πατέρα της. Στα δικά μου τα μάτια ήταν τόσο απροκάλυπτα μίζερη σε ο,τι κι αν έλεγε, που δεν μπορώ να πιστέψω ότι δεν ξέρει καταβάθος ότι γίνεται γραφική και αξιολύπητη με τη συμπεριφορά της, απλά είναι τέτοιο το συναισθηματικό και υπαρξιακό της αδιέξοδο, που αναγκάζεται να συμπεριφερθεί έτσι. Εκείνη την ώρα σκεφτόμουν πόσο  εγκλωβισμένη και αυτοκαταστροφική είναι μέσα στη δυστυχία της, απ τη στιγμή που ο,τι κι αν της πει κάποιος, ακόμα και σ'αγαπώ ν'ακούσει, θα νομίζει ότι το λέει επίτηδες για άγνωστους λόγους, πάντως ότι δεν το εννοεί.

   Αν λοιπόν πιστεύεις ότι όλα γύρω σου είναι σκατά, τίποτα δεν πήγε, δεν πάει, και δεν θα πάει καλά, γιατί όντως να συμβεί κάτι θετικό στη ζωή σου; Ένα από τα πολλά σημεία σύγκλισης στον 21ο αιώνα μεταξύ θρησκειών και σύγχρονης φυσικής είναι ότι η σκέψη του ανθρώπου είναι ενέργεια που στέλνεται σαν πληροφορία στο σύμπαν, το οποίο με τη σειρά του προσπαθεί να πραγματοποιήσει τη σκέψη ή επιθυμία του ανθρώπου που την έκανε. Αυτό με άλλα λόγια το είπε και ο απόστολος Παύλος με τη φράση "ο,τι σπέρνεις, αυτό και θερίζεις".Δεν είμαστε ξεκομμένοι απ το περιβάλλον μας και τους γύρω μας. Αυτά είναι Νευτώνειες μηχανιστικές αντιλήψεις περί της ζωής που ανήκουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Όλα συνδέονται μεταξύ τους και όλα αλληλεπιδρούν και αλληλοεπηρεάζονται. Προσωπικά επιβεβαιώθηκα πάρα πολλές φορές από τη θετική στάση που κράτησα σε διάφορες δύσκολες καταστάσεις, και είμαι απόλυτα σίγουρος ότι η σκέψη που θα κάνουμε και το συναίσθημα που θα νιώσουμε έχει πολύ μεγαλύτερο αντίκτυπο στη ζωή και τη δική μας και των άλλων απ'όσο αντιλαμβανόμαστε. Περί σκέψεως όμως και της συσχέτισής της με τους άλλους και το σύμπαν θα αναφερθώ σε εκτενές άρθρο.

   Ευτυχώς για μένα, δεν περίμενα να βγάλω ρυτίδες και να πεθάνει ο πατέρας μου για να πιστέψω στην ύπαρξη του Θεού, στην αθανασία της ψυχής, στην απόλυτη αξία της Αγάπης, στο πολλαπλό νόημα της ζωής, στην θετικότητα της ύπαρξης και στον γνήσιο έρωτα. Συνειδητοποίησα έγκαιρα την τραγικότητα του δικού μου χαρακτήρα, άλλαξα, αλλάζω ακόμα, μπορώ να ζω με μεγάλη συνεδητότητα τα υπερπολύτιμα νιάτα μου, την ώρα που ξέρω ότι πολλοί συνάνθρωποί μου κλαίνε και οδύρονται που αφήσανε τα νιάτα τους να φύγουν χωρίς να τα ζήσουν πραγματικά, αλλά μόνο εικονικά, σαν θεατές σε μια κακογυρισμένη low bugdet ταινία χωρίς πολλές απαιτήσεις, χωρίς πολλά εφφέ, χωρίς πολλά "ψαγμένα" νοήματα, χωρίς έντονες συγκινήσεις, χωρίς περιπέτεια. Και τώρα μεσήλικες, γονείς, εργαζόμενοι, φορολογούμενοι πολίτες, τηλεορασόπληκτοι μικροαστοί, ψάχνουν να βρούν το δικό τους χαμένο μίτο της Αριάδνης.

   Οι νέοι καλόυνται να συνειδητοποιήσουν όσο γρηγορότερα γίνεται τα νιάτα τους, και να μην τα αφήνουν να φεύγουν άσκοπα και τις περισσότερες φορές αυτοκτονικά. Ας ζήσουν όσα πράγματα θέλουν να ζήσουν. Όλα όσα τα ζητάει ο οργανισμός τους, οι παρορμήσεις τους, η ανέκφραστη οργή τους, το άλυτο συναίσθημά τους, το ψυχολογικό τους μπέρδεμα. Το σημαντικότερο όμως είναι να επεξεργάζονται τις εμπειρίες τους και να ψάχνουν να βρουν νόημα μέσα απ αυτές. Κι αν κάτι δεν έχει νόημα, να το αποφεύγουν. Να φιλτράρουν αυτά που ακούν και αυτά που συζητάνε με τις "κακές" παρέες (άλλος ένας νεοελληνικός μύθος περί της κακής παρέας που παρέσυρε τον γιόκα μου από δω κι από κει, αφού αν δεν ήθελε δε θα μπλεκε), γιατί είναι γεγονός ότι και οι έφηβοι και οι φοιτητές επηρεάζονται υπέρ του δέοντος απ τις διάφορες τάσεις, τις μόδες, το lifestyle και το πλούσιο σκουπιδαριό που κυκλοφορεί στην πιάτσα.

   Πολλές φορές έχω πει σε συζητήσεις την άποψή μου, ότι τα φοιτητικά χρόνια είναι τα σημαντικότερα στη ζωή του μέσου "πολιτισμένου" ανθρώπου, κι αυτό για πολλούς και διάφορους λόγους. Δεν μας δίνονται απ τον Θεό τα πολύτιμα φοιτητικά χρόνια για να τα σκορπίσουμε σε άνευ ορίων και ουσίας  ξενύχτια και διασκεδάσεις. Όλα μέσα στο πρόγραμμα είναι ασφαλώς, και δεν θα παραλείψω το κλισέ- μα εν τούτοις αληθινό- ότι αν δεν τα ζήσουμε τότε πότε θα τα ζήσουμε. Δεν λέω να μη ζήσουμε εμπειρίες, να μη βγούμε έξω, να μην μαλακιστούμε βρε αδερφέ, να μη γελάσουμε σα χάνοι, να μην τσακωθούμε για το ΚΚΕ και το ΣΥΡΙΖΑ και τον καπιταλισμό της καταστροφής, να μην γυρίσουμε στο σπίτι ξημερώματα, να μην φλερτάρουμε, να μην ξερνάμε απ το μεθύσι, αλλά το παν είναι να έχουμε κάπου στο βάθος μια μυστική, εσωτερική επαφή με τον εαυτό μας, να αρχίσουμε σιγά σιγά με το πέρασμα των ετών και τη χώνεψη των βιωμάτων, να αντιλαμβανόμαστε πράγματα που δεν μπορούμε να εξηγήσουμε με λόγια, να αρχίσουμε να συνδέουμε τις τωρινές μας πράξεις με το πρόσφατο παρελθόν, να συγκλονιστούμε συνειδητοποιώντας ότι τα κίνητρα, τα συναισθήματα και οι παρορμήσεις μας δεν είναι τυχαία, αλλά έχουν σχέση με τον τρόπο που μεγαλώσαμε, τα μηνύματα που πήραμε, που καλώς ή κακώς όλα εντυπώνονται σαν αλήθειες στο υποσυνείδητο του παιδιού αφού τα λένε οι "θεοί"-γονείς, οι άνθρωποι που επιλέξαμε να συναναστρεφόμαστε ούτε κι αυτοί είναι τυχαίοι, αλλά και αυτοί με κάποιον τρόπο συνδέονται και παίζουν ρόλο στη ζωή μας και σ'αυτά που καλούμαστε να καταλάβουμε για τον εαυτό μας και για εκείνους, και πάνω απ όλα να καταλαβαίνουμε όσο γίνεται πιο γρήγορα τα λάθη μας έτσι ώστε να μην ξαναζούμε το ίδιο δράμα ξανά και ξανά, αλλά να μετα-νοούμε και να ωριμάζουμε κάνοντας έτσι τα λάθη πνευματικό μας οδηγό.

    Είναι λοιπόν τα "ανέμελα" χρόνια του φοιτητή πολύ σημαντικά για την μετέπειτα πορεία της ζωής του, μια πρόβα τζενεράλε θα λέγαμε, που αναλόγως των εμπειριών, των συμπερασμάτων που βγαίνουν απ αυτές, την υπευθυνότητα στις σπουδές, την ενδοσκόπηση κλπ. και το θεωρητικό πλαίσιο αντιλήψεων που υιοθετεί, διαγράφουν την εξέλιξη της επαγγελματικής, κοινωνικής, και προσωπικής του ζωής και την ποιότητα όλων αυτών.